Hoe moet het nu verder met links, inzonderheid met GroenLinks-PvdA?

Posted on 9 november 2025

Komt het nog goed met links? Die vraag wordt, zo direct na de verkiezingen, door velen gesteld. Want links heeft wederom tegen de verwachtingen in verloren, hoe is het in godsnaam mogelijk?

De sociaaldemocraten willen graag voor de onderklasse opkomen, maar die onderklasse hoeft hun niet meer. De doelgroep die ooit op de socialisten stemde, is veranderd. Dat zag je in de VS al eerder gebeuren, waar de doelgroep van de Democraten stuivertje wisselde met die van de Republikeinen. En dat komt omdat er een breuk is ontstaan tussen het economische en het culturele aspect binnen de politiek.

Links is cultureel politiek progressief en heeft deze agenda de laatste decennia ook voortvarend uitgewerkt, zelfs zo dat sommigen daarvan zeggen: alsof bijna niets anders belangrijker was. Daarmee heeft ze haar traditionele achterban van haar vervreemd, omdat deze niet snel genoeg in deze ontwikkeling meeging. Anderzijds heeft deze achterban het economisch inmiddels beter gekregen en speelt de progressieve sociaal-economische politieke agenda van links tegenwoordig een minder urgente rol. (En voor zover ze dat wel doet is het ook nog eens deels overgenomen door de populisten op de rechterzijde).

Deze maatschappelijke verandering die zich al drie decennia aan het voltrekken is, wil bij links maar niet postvatten. Het wensdenken van de sociaaldemocraten is hardnekkig. De sociaaldemocraat lijkt op een klein hondje dat maar om die zogenaamde ‘arbeider’ heen blijft rennen en tegen hem opspringt van aai me aai me aai me dan.

De populisten, machtshongerig als ze zijn, profiteren daarvan en verbinden het sociaal economische aan het cultureel conservatisme. Ze spelen opportunistisch in op de walging die afwijkende culturele normen teweeg kunnen brengen. Bij mensen wie het materieel goed gaat, wordt de geestelijke dimensie belangrijker. Het kan zelfs leiden tot het stemmen op partijen die overduidelijk niet in hun voordeel zijn, ja zelfs tot het doen van doodsbedreigingen en het in brand steken van politieauto’s.

En zo kon bijvoorbeeld migratie de laatste jaren een veel te dominante rol spelen binnen de Nederlandse politiek. (Het was nog even afwachten wanneer de eerste FvD-er het stikstofprobleem op het conto van de asielzoeker zou schuiven…) Tribalisme kan heftige emoties oproepen en versterken. Het is een sociaal-psychologisch instinct dat nog stamt uit de tijd dat het voor mensen uit de eigen groep voordelig was om zich te verenigen en zich anderzijds hard af te zetten tegen de anderen. Het is zo diep verankerd dat eenieder van ons er nog steeds in meer of mindere mate last van heeft. Zo hebben drie wetenschappers, gepromoveerd in experimentele sociale psychologie aan de universiteit van Kansas, in een experiment met een controle groep aangetoond dat rechters na het zien van beelden die hun herinnerden aan doodsangst en hun sterfelijkheid, een veel zwaardere borgsom oplegden aan een fictief personage dat niet tot de eigen groep behoorde. Anderzijds wordt het volstrekt normaal gevonden als een woongroep mensen uitzoekt met dezelfde gedeelde waarden en normen.

Als de sociaal democraten het bestaan van dit sociaal-psychologisch fenomeen al erkennen, zijn ze bang dat zij zich aan eraan branden. Die vrees is terecht, maar er zijn een hoop zaken die wel kunnen op asiel- en migratiebeleid zonder dat je in een kramp hoeft te schieten. Iets dat de Deense sociaaldemocraten onder leiding van Mette Frederiksen hebben laten zien. Met hun strengere migratiebeleid hadden de populisten zowel in 2019 als in 2022 het nakijken.

Waarom zou je bijvoorbeeld illegaliteit niet strafbaar kunnen stellen? Een Canadees die hier illegaal verblijft doet iets wat niet mag, zoals door rood licht rijden. (Zo lang je dit goed kan scheiden van hulp aan illegalen, tenzij er sprake is van winstbejag).

Waarom zou je niet meer werk kunnen maken van het uitzetten van mensen die in het thuisland geen gevaar lopen en na een lange reeks van uitspraak en beroep uitgeprocedeerd zijn? 80 procent van die mensen verdwijnen ‘met onbekende bestemming’. Dat ongeveer 13 duizend mensen de illegaliteit ingaan is voor rechts een cadeau dat zich met eclatant succes laat uitventen onder de stille middenklasse, zegt VK-columnist Marcia Luyten. ‘Dan is één gruwelijke moord door een donkere jongen genoeg om de meutes te mobiliseren. Door uitgeprocedeerde asielzoekers uit te zetten, zou links zichzelf én de echte vluchteling een belangrijke dienst bewijzen.’

Waarom zou je een vrouw die ook moslim is geforceerd op nummer twee zetten? Dit is niet-authentiek en komt over als symboolpolitiek en pure berekendheid. Dat de partij deze nummer twee, ondanks haar goede papieren als wethouder in Tilburg, nauwelijks serieus nam, kun je achteraf ook kun je achteraf ook aflezen aan wie er genoemd wordt als opvolger van Timmermans. Haar naam kom je in geen velden of wegen tegen. Zelfs Esmah Lahlah nam het kennelijk niet al te serieus door ondertussen stiekem te solliciteren naar een burgemeestersbaan in Tilburg.

Waarom onderken je niet veel duidelijker dat het migratiebeleid belangrijk is, beter moet en dat het in ieder geval niet in goede handen is bij de populisten. GroenLinks-PvdA pakte in deze verkiezingen de PVV niet hard genoeg aan, terwijl er een dijk van een kans lag. Timmermans liet Wilders wegkomen met ‘we zijn tegengewerkt’ en zijn achterban gelooft dat ook nog! Natuurlijk zijn ze niet tegengewerkt. Mevrouw Faber was evident incompetent en heeft zichzelf tegengewerkt door met niemand te praten en geen steun te zoeken voor wat wel kan… Stel dat een CEO het faillissement van een groot bedrijf zou afdoen met: we zijn tegengewerkt. Hoe potsierlijk is dat? Frans had hem moeten uitlachen!

Of je snoept van de populisten af óf je richt je op een andere doelgroep en verandert je naam. Beide tegelijk kan niet.

[Top]